Οι μετωπιαίες επιτελικές λειτουργίες εμπλέκονται ισχυρά σε καταστάσεις που απαιτούν σχεδιασμό και λήψη αποφάσεων, εποπτεία και διόρθωση συμπεριφορικών σφαλμάτων, αλληλουχία σύνθετων ενεργειών, αναστολή συνηθισμένων αποκρίσεων και αντίσταση σε περιβαλλοντικά ερεθίσματα.
Πρόσφατες ερευνητικές μελέτες έχουν αναδείξει τον ρόλο των επιτελικών λειτουργιών στις διατροφικές συμπεριφορές, ειδικά όταν οι άνθρωποι χρειάζεται να ακολουθήσουν διαιτητικές παρεμβάσεις. Η δίαιτα απαιτεί προγραμματισμό γευμάτων και διατροφής, αποφάσεις για την επιλογή και αποφυγή ορισμένων τροφίμων, ανίχνευση διατροφικών αποκλίσεων, αλληλουχίες ενεργειών πχ αγορά υλικών και προετοιμασία συγκεκριμένων γευμάτων, υπερνίκηση των ισχυρών αλλά ανθυγιεινών διατροφικών συνηθειών και αντίσταση σε ελκυστικά και δελεαστικά αλλά ανθυγιεινά τρόφιμα.
Η ικανότητα ενεργού μνήμης είναι ένας κρίσιμος παράγοντας στον τομέα της διατροφικής συμπεριφοράς με τον τρόπο που συμβάλλει στην ικανότητα ενός ατόμου να παραμείνει σταθερό στους μακροπρόθεσμους στόχους του, όπως η υγιεινή διατροφή, αντιστεκόμμενο στις βραχυπρόθεσμες επιθυμίες που δεν συμβαδίζουν με το διατροφικό προγραμματισμό. Συγκεκριμένα, η υψηλή χωρητικότητα ενεργού μνήμης επιτρέπει στα άτομα να αντιπροσωπεύουν αποτελεσματικά έναν δεδομένο μακροπρόθεσμο στόχο και έτσι κατευθύνουν την προσοχή προς αυτόν τον στόχο διατηρώντας τις σχετικές πληροφορίες, μετατοπίζοντας την προσοχή τους μακριά από δελεαστικά ερεθίσματα ή καταστέλλοντας πληροφορίες που δεν συμφωνούν με τον μακροπρόθεσμο στόχο. Έτσι, σε μια δελεαστική κατάσταση, ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι «προστατευμένος» και μια βραχυπρόθεσμη επιθυμία μπορεί να ρυθμιστεί πιο αποτελεσματικά.
Επίσης, η ικανότητα ανασταλτικού ελέγχου της παρόρμησης για κατανάλωση γευστικών τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και θερμίδες είναι κεντρική για την επιτυχή αυτορρύθμιση της διατροφικής συμπεριφοράς. Έρευνες έχουν δείξει ότι ο χαμηλός ανασταλτικός έλεγχος σχετίζεται με ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, όπως η υπερκατανάλωση τροφής, συμπεριλαμβανομένης της υπερκατανάλωσης ως συνέπεια συναισθηματικής υπερφαγίας. Ως αποτέλεσμα, ο μειωμένος ανασταλτικός έλεγχος θέτει τα άτομα σε κίνδυνο αυξημένου σωματικού βάρους και παχυσαρκίας. Αντίθετα, ένας επαρκής μηχανισμός αναστολής επιτρέπει τον αποτελεσματικό έλεγχο παρορμητικών διατροφικών συνηθειών και την εκδήλωση νέων στοχοκατευθυνόμενων βάσει του διατροφικού πλάνου.
Τέλος, οι επιτελικές λειτουργίες εναλλαγής και ευελιξίας συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση αποτελεσματικών διατροφικών συμπεριφορών. Η ευελιξία παρέχει τους απαραίτητους νοητικούς πόρους ώστε να πραγματοποιηθούν αντισταθμίσεις και τροποποίησεις στην επιδίωξη ενός στόχου και παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής εναλλακτικών τρόπων δράσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η εναλλαγή μπορεί να διευκολύνει την ικανότητα επιδίωξης διατροφικών στόχων επιτρέποντας σε κάποιον να εγκαταλείψει τα μη βέλτιστα μέσα και να επιδιώξει πιο αποτελεσματικές μεθόδους για την επίτευξη του διαιτητικού στόχου. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι η μείωση 1000 θερμίδων την ημέρα είναι μη ρεαλιστική και αποφασίζει να μειώσει τη διατροφή του κατά 500 θερμίδες ημερησίως και, ταυτόχρονα, να ασκείται περισσότερο. Επιπρόσθετα, η εναλλαγή συμβάλει σε μια ευέλικτη και προσαρμοστική εξισορρόπηση των αυτορρυθμιστικών διαιτητικών στόχων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιστασιακή κατανάλωση γευστικών και αγαπημένων γευμάτων και όχι μια άκαμπτη αυστηρή δίαιτα συμβάλλοντας στην μακροπρόθεσμη επίτευξη των διατροφικών στόχων.
Φαίνεται, πως οι επιτελικές λειτουργίες και οι διατροφικές συμπεριφορές συνδέονται ισχυρά. Επομένως νευροψυχολογικές παρεμβάσεις με στόχο την ενίσχυση της λειτουργίας των μετωπιαίων εγκεφαλικών κυκλωμάτων που υποστηρίζουν τις επιτελικές λειτουργίες θα μπορούσαν να συμβάλλουν σημαντικά σε μια απαρτιωτική και ολιστική διαχείριση στη διαμόρφωση υγειών διατροφικών συμπεριφορών σε ανθρώπους με διαταραχές του σωματικού βάρους.
Επιμέλεια κειμένου,
Δρ. Κωνσταντίνος Κορμάς
Δρ. Κωνσταντίνος Κορμάς 