Τί είναι η εκπαίδευση fNIRS-HEG Neurofeedback;
Πρόκειται για μία μέθοδο νευροανάδρασης στην οποία η εγκεφαλική μεταβολική δραστηριότητα καταγράφεται και ανατροφοδοτείται σε πραγματικό χρόνο μέσω της απεικονιστικής τεχνικής που ονομάζεται λειτουργική φασματοσκοπία εγγύς υπερύθρου.
Τί ορίζεται ως μεταβολική εγκεφαλική δραστηριότητα;
Η μεταβολική δραστηριότητα, ή αλλιώς ο μεταβολικός ρυθμός του εγκεφάλου βρίσκονται στο επίκεντρο στην fNIRS-HEG Neurofeedback. Η ενεργοποίηση των νευρώνων του εγκεφάλου οδηγεί σε αυξημένη ζήτηση ενέργειας, η οποία ικανοποιείται από την αύξηση της ροής του αίματος και των επιπέδων οξυγόνου. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος χαρακτηρίζεται από έναν εξαιρετικά ενεργό μεταβολισμό. Αν και αντιπροσωπεύει μόλις το 2% του σωματικού βάρους, η κατανάλωση του οξυγόνου εκτιμάται στο 20% επί του συνόλου.
Ποια μεθοδολογία εφαρμόζεται στην fNIRS-HEG Neurofeedback;
Η λειτουργική φασματοσκοπία αναγνωρίζει και καταγράφει τις αλλαγές στην εγκεφαλική δραστηριότητα μετρώντας τις διακυμάνσεις στα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα. Πιο αναλυτικά, η λειτουργική φασματοσκοπία μετρά τις αλλαγές στις συγκεντρώσεις της οξυγονωμένης (oxy-Hb) και μη-οξυγονωμένης (deoxy-Hb) αιμοσφαιρίνης στο αίμα σε περιοχές του εγκεφάλου.
Ποια είναι η διαδικασία της εκπαίδευσης fNIRS-HEG Neurofeedback;
Η εκπαίδευση περιλαμβάνει τη χρήση ειδικών αισθητήρων που ανώδυνα και μη παρεμβατικά καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο τα ποσοστά μεταβολικού ρυθμού του προμετωπιαίου φλοιού (οι αισθητήρες τοποθετούνται στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού / μέτωπο). Ειδικό λογισμικό παρέχει συνεχόμενη θετική ή αρνητική ανατροφοδότηση. Ο εγκέφαλος δέχεται άμεση πληροφόρηση εάν το επίπεδο μεταβολισμού/ενεργοποίησης αυξάνεται (θετική ανάδραση) ή μειώνεται (αρνητική ανάδραση). Με τον τρόπο αυτό ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται σταδιακά ώστε να παράγει όλο και υψηλότερο ρυθμό μεταβολισμού / ενεργοποίησης τόσο σε διάρκεια όσο και σε ένταση. Σκεφτείτε το σαν μια διαδικασία άσκησης όπου ωθούμε τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου να παράγει μεγαλύτερο ρυθμό μεταβολικής δραστηριότητας, άρα και μεγαλύτερη ενεργοποίηση.
Γιατί εκπαιδεύουμε τον προμετωπιαίο φλοιό;
Ο προμετωπιαίος φλοιός θεωρείται το «επιτελικό σύστημα» του ανθρώπινου εγκεφάλου. Εντοπίζεται στις πρόσθιες περιοχές του εγκεφάλου και αποτελεί το πιο εξελιγμένο νευροανατομικό κύκλωμα. Είναι χαρακτηριστικό πως ο προμετωπιαίος φλοιός συνδέεται και επικοινωνεί με κομβικά νευρωνικά κυκλώματα των υπόλοιπων εγκεφαλικών περιοχών ασκώντας τους εποπτικό και ρυθμιστικό έλεγχο. Η σύγχρονη ερευνητική βιβλιογραφία από το χώρο των νευροεπιστημών και της νευροψυχολογίας υποστηρίζει πως η ομαλή μεταβολική λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού είναι απαραίτητη για την υποστήριξη και διεκπεραίωση νοητικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών λειτουργιών, όπως:
- προσοχή και συγκέντρωση
- άμεση και ενεργός μνήμη
- νοητική και ψυχολογική ευελιξία
- έλεγχος παρορμητικών συμπεριφορών
- προγραμματισμός και επίτευξη στόχων
- διαχείριση του χρόνου
- συναισθηματική ρύθμιση (διαχείριση αρνητικών συναισθημάτων, άγχους και θυμού)
- δημιουργικότητα, κινητοποίηση και ψυχολογική ενέργεια
- κοινωνικές δεξιότητες
- ενσυναίσθηση
Ποιες είναι οι εφαρμογές της εκπαίδευσης;
Στο πρόγραμμα fNIRS-HEG Neurofeedback μπορούν να συμμετάσχουν όσοι επιθυμούν μέσα από τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας να ενδυναμώσουν μη φαρμακευτικά και μη παρεμβατικά τη μεταβολική λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού. Έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν άνθρωποι όλων των ηλικιακών ομάδων που επιθυμούν να βελτιστοποιήσουν τη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου. Η εκπαίδευση fNIRS Neurofeedback συμβάλει αποτελεσματικά, ώστε οι εκπαιδευόμενοι:
- να εστιάζουν αποτελεσματικά και να διατηρούν τη συγκέντρωσή τους για μεγαλύτερη διάρκεια
- να διαχειρίζονται με επάρκεια αρνητικά συναισθήματα
- να καλλιεργήσουν μια αίσθηση αυτοελέγχου και αυτοκυριαρχίας
- να ανταποκρίνονται με ευελιξία στις υποχρεώσεις της καθημερινότητάς τους
- να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους σε τομείς με αυξημένες απαιτήσεις
- να ενισχύσουν την ανθεκτικότητάς τους απέναντι στο στρες και το άγχος
Επίσης, η εκπαίδευση fNIRS Neurofeedback μπορεί να εφαρμοστεί συμπληρωματικά σε καταστάσεις όπου σύμφωνα με τη βιβλιογραφία παρατηρείται μειωμένη μεταβολική δραστηριότητα του προμετωπιαίου φλοιού, όπως:
- κατάθλιψη
- διαταραχές άγχους
- νοητικές διαταραχές λόγω νευρολογικών καταστάσεων ή γήρανσης
- «ομίχλη του εγκεφάλου» (brain fog)
- διαταραχή ελλειμματικής προσοχής – υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ)
- μαθησιακές δυσκολίες
- αυτισμός υψηλής λειτουργικότητας
Είναι ασφαλής μέθοδος;
Πρόκειται για μια απόλυτα ασφαλής, μη παρεμβατική και ανώδυνη μέθοδος. Στην ερευνητική και κλινική βιβλιογραφία δεν αναφέρονται παρενέργειες. Μικρό ποσοστό εκπαιδευόμενων αναφέρει παροδικό αίσθημα κόπωσης.
Ποια είναι η διάρκεια της εκπαίδευσης;
Δεδομένου πως πρόκειται για μια διαδικασία νευρομάθησης με στόχο τη λειτουργική αναδιοργάνωση και αυτορρύθμιση του εγκεφάλου απαιτούνται εντατικές συνεδρίες εκπαίδευσης. Τα πρώτα οφέλη αρχίζουν να διακρίνονται στη 10η συνεδρία και ανάλογα με τους στόχους της εκάστοτε περίπτωσης ο συνολικός αριθμός κυμαίνεται κατά μέσο όρο στις 24 συνεδρίες. Τα οφέλη της εκπαίδευσης διατηρούνται μακροπρόθεσμα. Μετά το πέρας της εκπαίδευσης και ανάλογα με τις ανάγκες του εκπαιδευόμενου ίσως χρειαστούν κάποιες επαναληπτικές αναμνηστικές συνεδρίες με σκοπό τον έλεγχο της διατήρησης του αποτελέσματος.
Ποια είναι η επιστημονική τεκμηρίωση της μεθόδου fNIRS-HEG Neurofeedback;
Αν και πρόκειται για μια αρκετά νέα και πολλά υποσχόμενη μέθοδο νευροανάδρασης έχουν δημοσιευθεί αρκετές μελέτες σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά οπού τεκμηριώνουν την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και τα οφέλη της μεθόδου fNIRS-HEG Neurofeedback. Ακολουθεί ενδεικτικά ένας κατάλογος σχετικών δημοσιεύσεων:
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2020.00594/full
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnhum.2014.01038/full
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnhum.2016.00633/full
https://trialsjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13063-016-1769-3
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19945536/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jpr.12225
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22510258/
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnhum.2017.00425/full
https://link.springer.com/article/10.1007/s00702-018-1954-5
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/pcn.12427
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29782968/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23714227/
https://nyaspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/nyas.13948
https://www.mdpi.com/2304-6732/6/3/87
Επιμέλεια κειμένου Δρ. Κορμάς
*απαγορεύεται η ολόκληρη ή η μερική αναδημοσίευση του κειμένου
Δρ. Κωνσταντίνος Κορμάς 